สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA ร่วมกับ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) และ UNICEF Thailand เปิดตัว“คู่มือการจัดการเรียนรู้ปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรม หรือ AI & Digital Ethics for Education” เครื่องมือที่ช่วยให้ครูและสถานศึกษาจัดกิจกรรมการเรียน การสอน สำหรับนักเรียนชั้น ป. 4 ถึง ม.6 เพื่อให้เด็กไทยเข้าใจ AI ใช้งานอย่างรู้เท่าทัน ปลอดภัย และคำนึงถึงผลกระทบต่อตนเองและผู้อื่น เปิดให้ดาวน์โหลดใช้ฟรีที่ https://sl.etda.link/2V4nLXTfKN
นายชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA เปิดเผยว่า จากโจทย์ที่โรงเรียนกำลังเผชิญร่วมกัน เมื่อ AI กลายเป็นเครื่องมือที่นักเรียนเข้าถึงได้ง่าย ทั้งเพื่อค้นหาข้อมูล ช่วยคิด และสร้างสรรค์ผลงาน ครูจึงต้องเตรียมผู้เรียนให้พร้อมมากกว่าการใช้งานเครื่องมือได้ แต่นักเรียนควรแยกแยะได้ว่าคำตอบของ AI อาจผิดพลาดหรือมีอคติ รู้ว่าข้อมูลส่วนตัวใดไม่ควรนำไปป้อนในระบบ และเข้าใจว่าผลงานหรือข้อความที่สร้างและเผยแพร่ด้วย AI อาจส่งผลกระทบต่อผู้อื่นอย่างไรบ้าง
“จากโจทย์ข้างต้น ETDA จึงร่วมพาร์ทเนอร์ ได้แก่ สสวท. สพฐ. และ UNICEF Thailand พร้อมด้วยผู้เชี่ยวชาญ นักวิชาการ และครู พัฒนา ‘คู่มือการจัดการเรียนรู้ปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรม หรือ AI & Digital Ethics for Education’ สำหรับครูชั้น ป. 4 ถึง ม.6 เพื่อเปลี่ยนหลักการเรื่องความปลอดภัย ความรับผิดชอบ จริยธรรมและธรรมาภิบาล AI ให้เป็นกิจกรรมที่ครูนำไปใช้สอนได้จริง โดยเด็กจะได้เรียนรู้ผ่านสถานการณ์ใกล้ตัว ฝึกตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และคำนึงถึงผลกระทบก่อนใช้หรือแชร์สิ่งที่ AI สร้างขึ้น เป้าหมายคือให้ห้องเรียนเป็นจุดเริ่มต้นของการใช้ AI อย่างรู้เท่าทัน สอดคล้องกับหลักจริยธรรมและธรรมาภิบาล AI โดยครูสามารถเลือกปรับกิจกรรมให้เหมาะกับวัยและบริบทของผู้เรียนได้”
คู่มือนี้จะครอบคลุมเนื้อหาสำหรับ นักเรียนชั้น ป.4–6 และ ม.1–6 แต่ละระดับจะมี 9 กิจกรรม หรือ 9 โมดูล ระยะเวลาในการจัดกิจกรรมทั้งหมด 20 ชั่วโมง ทั้งประถมและมัธยมจะใช้หัวข้อหลักเดียวกัน แต่ปรับโจทย์และวิธีเรียนรู้ให้เหมาะกับวัย ครูสามารถเลือกกิจกรรมและปรับให้เข้ากับบริบทของผู้เรียนและความพร้อมของโรงเรียนได้ โดยสาระสำคัญของคู่มือจะเริ่มจาก AI ในชีวิตประจำวัน จริยธรรม AI อคติและผลกระทบของ AI ไปจนถึงการประยุกต์ใช้ AI เพื่อแก้ปัญหาอย่างมีวิจารณญาณ อีกส่วนหนึ่งมุ่งสร้างทักษะการใช้ชีวิตในโลกดิจิทัล ทั้งอัตลักษณ์และสิทธิในโลกดิจิทัล การใช้เทคโนโลยีอย่างปลอดภัย ร่องรอยดิจิทัล การกลั่นแกล้งทางไซเบอร์ และการรับมือความเสี่ยงทางดิจิทัล
จุดเด่นของคู่มือคือ การแปลงเรื่องจริยธรรมและการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ ที่อาจดูเป็นเรื่องเข้าใจยาก ให้กลายเป็นกิจกรรมที่เด็กเข้าใจได้จากเรื่องใกล้ตัว เช่น นักเรียนระดับประถม จะได้เรียนรู้จริยธรรม AI ผ่านนิทาน สำรวจอคติของ AI ผ่านการ์ดเกม และทดลองใช้ AI เป็น “เพื่อนช่วยคิด” เพื่อสร้างชิ้นงาน โดยฝึกวางแผน ตรวจสอบผลลัพธ์ และพิจารณาว่าผลงานของตนอาจส่งผลต่อผู้อื่นอย่างไร ส่วนนักเรียนระดับมัธยมจะได้วิเคราะห์สถานการณ์ที่พบได้ในชีวิตออนไลน์ ทั้งการเปิดเผยข้อมูลส่วนตัว การตั้งค่าความเป็นส่วนตัวบนสื่อสังคมออนไลน์ และร่องรอยที่เกิดจากการโพสต์หรือแชร์ข้อมูล กิจกรรมเหล่านี้ช่วยให้เด็กฝึกใช้วิจารณญาณควบคู่ไปกับการใช้เทคโนโลยี
สำหรับครูและสถานศึกษา คู่มือนี้จะช่วยลดภาระการเริ่มออกแบบบทเรียนเรื่องจริยธรรม AI เพราะแต่ละกิจกรรมคู่มือเตรียมไว้ครบ ตั้งแต่ ผลการเรียนรู้ จุดประสงค์ สาระสำคัญ ขั้นตอนจัดกิจกรรม สื่อและอุปกรณ์ ใบกิจกรรม ไปจนถึงแนวทางการวัดและประเมินผล ที่ทำให้ครูเห็นภาพชัดว่าจะเริ่มสอนอย่างไร ชวนเด็กลงมือทำอะไร และติดตามความเข้าใจของผู้เรียนอย่างไร โดยสามารถปรับกิจกรรมให้เหมาะกับวัย เวลาเรียน และความพร้อมของห้องเรียนได้
โดย ETDA มุ่งหวังให้คู่มือฉบับนี้ช่วยต่อยอดการทำงานของครูแกนนำที่มีอยู่กว่า 100 คน จาก 100 โรงเรียน พร้อมเปิดโอกาสให้โรงเรียนทั่วประเทศ นำเรื่องจริยธรรมและธรรมาภิบาล AI เข้าสู่ห้องเรียนในวงกว้างยิ่งขึ้น เพื่อให้เด็กไทยเติบโตเป็นผู้ใช้เทคโนโลยีที่กล้าลองสิ่งใหม่ รู้เท่าทันและรู้จักตรวจสอบก่อนเชื่อและตัดสินใจใช้งาน โดยคำนึงถึงสิทธิและความปลอดภัยของทุกคน สำหรับ ครู ผู้บริหารสถานศึกษา และผู้สนใจ ดาวน์โหลดคู่มือได้ฟรีที่ เว็บไซต์ ETDA https://sl.etda.link/2V4nLXTfKN
